Háskóli Íslands

Mýrdalsjökull - Eftirlit með sigkötlum

Katla og Mýrdalsjökull

Mýrdalsjökull liggur syðst íslenskra jökla og er tæplega 600 km2 að flatarmáli.  Hann þekur efri hluta Kötlueldstöðarinnar en hún er mikið dyngjulaga fjall, um 30 km í þvermál sem rís í tæplega 1500 metra hæð.  Í miðju eldstöðvarinnar er Kötluaskjan, 100 km2 að stærð, aflöng með stefnu NV-SA.  Nokkrar bungur og tindar eru á brúnum öskjunnar, Goðabunga, Háubunga, Austmannsbunga, Enta og Entukollar og Kötlukollar.  Innan öskjubarmana er ísinn mörg hundruð metra þykkur.

Vitað er um 20 gos í Kötlu og nágrenni hennar á sögulegum tíma.  Þessi gos hafa flest verið í austur- eða miðhluta öskjunnar, á vatnasvæði Kötlujökuls.   Kötlugosið 1918 varð í suðausturhluta öskjunnar, 3-4 km norðan Háubungu (nærri katli 9 á kortunum).

Eftirlit með sigkötlum

Eitt af hlutverkum Jarðvísindastofnunar Háskólans í vöktun Mýrdalsjökuls er að fylgjast með yfirborði jökulsins vegna hættu á uppsöfnun vatns undir kötlum og hugsanlegum jökulhlaupum.  Í því skyni er gerðar radarhæðarmælingar úr flugvél Flugmálastjórnar (TF-FMS).  Farið er yfir jökulinn á nokkurra mánaða fresti og flognar 9-17 fyrirfram ákveðnar mælilínur í hverri ferð.  Þannig er fylgst með lögun allra sigkatlanna sem þekktir eru innan öskjunnar.  Einnig flýgur Reynir Ragnarsson í Vík, reglulega yfir svæðið og fylgist með breytingum.

 

Radarhæðarmælingar úr flugvél

Nýjustu mælingar (19. maí 2017) - breytingar á jarðhita
Niðurstöður úr 3 síðustu mælingum og ferð 17. desember 1999 eru á meðfylgjandi myndum.  Yfirborðshæðin lækkar um 4-10 m frá vori til hausts vegna leysingar en hækkar aftur yfir veturinn vegna snjósöfnunar.  Fyrir utan hina árstíðabundnu sveiflu má greina þrjú tímabil í mælingunum.  Frá haustinu 1999 fram á mitt ár 2001 grynnkaði ketill 7 en að öðru leiti voru breytingar litlar.  Frá miðju ári 2001 fram á árið 2004 dýpkuðu nokkrir sigkatlanna vegna aukins jarðhita.  Þessi þróun hélst í hendur við landris og aukna skjálftavirkni (www.vedur.is) og tengist líklega aukinni kvikusöfnun undir kötluöskjunni. Eftir 2004 dró úr jarðhita á ný þar til í júlí 2011. Skyndileg aukin jarðhitavirkni í suðuausturhluta öskjunnar kom af stað hlaupi í Múlakvísl 9. júlí. Auk augsýnilegra merkja um dýpkun katla 16 og 9 sýna mælingar einnig dýpkun í kötlum 8 og 10.

14. október 2013.  Myndskeið sem sýnir flug eftir línu 3 (katlar 16, 9 og 17)


 

Eldri mælingar

Hér að neðan er að finna allar flugmælingar sem gerðar hafa verið á línunum níu sem mældar eru í hverri radarmæliferð.  Í fyrstu ferðunum haustið 1999 voru hnit á katlamiðjum ekki eins vel ákvörðuð og síðar.  Þess vegna eru mælingar fyrir 27. nóvember 1999 ekki eins nákvæmar hvað varðar suma katlana og er í síðari mælingum.  Vegna sveiflu í hæð jökulsins frá vori til hausts eru vor- og haustmælingar sýndar sitt í hvoru lagi.

Flug 27. apríl 2006 - 26. október 2015

vor haust
lína 3 lína 3
lína 4 lína 4
lína 5 lína 5
lína 8 lína 8
lína 9 lína 9
lína 11 lína 11
lína 14 lína 14
lína 15 lína 15
lína 16 lína 16

Flug 31. maí 2001 - 18. nóvember 2007

vor haust
lína 3 lína 3
lína 4 lína 4
lína 5 lína 5
lína 8 lína 8
lína 9 lína 9
lína 11 lína 11
lína 14 lína 14
lína 15 lína 15
lína 16 lína 16

Flug 27. nóvember 1999 - 4. nóvember 2000

lína 3  
lína 4  
lína 5  
lína 8  
lína 9  
lína 11  
lína 14  
lína 15  
lína 16  

Flug 8. október 1999 - 5. nóvember 1999

lína 3  
lína 4  
lína 5  
lína 8  
lína 9  
lína 11  
lína 14  
lína 15  
lína 16  

Umsjón með síðu:
Þórdís Högnadóttir, disah@hi.is
Magnús Tumi Guðmundsson
 

 

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is