Háskóli Íslands

Eldgos í Meradölum

30. september 2022

Goslok 21. ágúst – heildarmagn gosefna

Vegna ýmissa aðstæðna sem upp komu varð ekki af mælingaflugi til að meta heildarmagn gosefna í gosinu 3.-21. ágúst fyrr en á mánudaginn var, 26. september.  Þá flaug flugvél Garðaflugs og loftmyndir voru teknar af gossvæðinu og nágrenni þess. Teknar eru loftmyndir með Hasselblad myndavél Náttúrufræðistofnunar. Gerð hafa verið landlíkön eftir þessum mælingum og liggja niðurstöðurnar nú fyrir.  

Rúmmál hraunsins sem kom upp í gosinu í ágúst er 11,4 milljón rúmmetrar og flatarmálið 1,16 ferkílómetrar.  Meðalþykktin eru tæpir 10 metrar.  Mest er þykktin við gíginn, 35-40 metrar.  Meirihluti þess er enn bráðinn, storkna hraunið sem liggur ofan á er sennilega ekki nema 3-4 m þykkt.  Má reikna með að það taki hraunið nokkur ár að storkna að fullu undir gígnum.  Annarstaðar er hraunþykktin mun minni og að bráðin kvika verði storknuð á nokkrum mánuðum.

Í samanburði við gosið 2021 var gosið í ágúst mjög lítið, tæplega 8% af rúmmálinu sem þá kom upp og flatarmálið aðeins um fjórðungur.  

Fróðlegt er að bera saman gosin 2021 og 2022.  Fyrra gosið skar sig úr flestum öðrum að því leyti að það óx heldur með tímanum og var rennslið mest um miðbikið.  Það var einnig langvinnt, stóð í sex mánuði.   Gosið nú stóð hinsvegar aðeins í 18 daga.  Þá var þróun hraunrennslis mjög ólík að því leyti að eftir tiltölulega öfluga byrjun dró úr rennslinu og síðustu dagana var það mjög lítið, um 0,6 m3/s.  Hegðun gossins í ágúst er meira í takt við það sem vanalega sést hér á landi.

 


24. ágúst 2022

Kvikan sem gaus í Meradölum er einsleit að samsetningu og mjög svipuð þeirri sem kom upp í september 2021. Líkanreikningar fyrir kristöllunardýpi liggja brátt fyrir.

19. ágúst 2022

Síðustu flugmælingar voru gerðar 16. ágúst og byggist eftirfarandi á þeim. Litlar breytingar undanfarna þrjá daga enda gosið afllítið. Á meðfylgjandi korti sést útbreiðsla og þykkt hraunsins sem hefur verið að myndast síðan 3. ágúst.  Á innfelldu myndinni sést hvar hraunið liggur miðað við hraunið frá gosinu í fyrra.  Stóra myndin sýnir jaðar nýja hraunsins (fjólublá lína) og þykkt þess.  Við gíginn, er þykktin víða 20-30 metrar og allt að 40 m í gígbörmunum.  Í Meradölum utan gígsvæðisins  er þykktin víðast hvar 5-15 metrar.  Heildarrúmmál er talið um 12 milljón rúmmetrar, sem er um 8% af því efni sem kom upp í gosinu á síðasta ári.  

Nýja hraunið leggst sem farg ofan á það gamla. Eins og fram hefur komið er ennþá bráðið berg undir yfirborði í gamla hrauninu.  Fargið af því nýja þrýstir bráðinni út til hliðanna og því hefur yfirborð gamla hraunsins, austast í Meradölum lyfst um nokkra metra.  Hækkunin nemur 3-5 metrum (sjá kort) bæði norðan og sunnan við nýja hraunið.

Mjög hefur dregið úr gosinu undanfarið og óljóst hversu lengi það mun vara.

meradalir_hraun_2022-08-16_thykkt_utbreidsla

 

 

16. ágúst 2022

Í morgun kl. 10 voru gerðar flugmælingar og voru aðstæður til flugs góðar. Mælingarnar staðfesta að hraunrennsli er nú tiltölulega lítið eða um 2 m3/sek síðastliðinn sólarhring en óvissa í þeirri tölu er há.

 

15. ágúst 2022, uppfært

Fyrstu úrvinnslu flugmælinga frá 13. og 15. ágúst er nú lokið. Niðurstöðurnar sýna að mjög hefur dregið úr hraunflæði. Það var 11 m3/s að meðaltali 4.-13. ágúst en meðalrennslið frá laugardegi til mánudags var miklu minna, 3-4 m3/s.  Óvissa er há í einstökum mælingum þegar tímabilin eru svon stutt, en samanlagt sýna þær mælingar sem nást hafa frá laugardagmorgni (þar af ein úr Pleiades gervitunglinu) svo ekki verður um villst að mjög hefur dregið úr gosinu.  Er þetta í samræmi við að undanfarna daga hefur gosopum fækkað og hrauntaumar hafa runnið skemur í Meradölum en var framan af.  Ómögulegt er að segja um á þessu stigi hvort goslok séu nærri, eða hvor nú er aðeins tímabundið lágmark í gosinu. 

Gröf 14. ágúst 2022
 

15. ágúst 2022

Í gær komu fyrstu gögnin frá Pleiades gervitunglinu með myndum af Meradölum, en skýjahula hefur hindrað sýn hingað til.  Búið er að vinna úr gögnunum og gera nýtt kort af gossvæðinu. Það sýnir að hraunið þekur 1,25 ferkílómetra, rúmmál þess er 10,6 milljón rúmmetrar og meðaltal hraunflæðis síðustu 10 daga (4.-14. ágúst) er 10,4 m3/s.  Hraunflæði hefur því minnkað frá því sem var fyrsta sólarhrnginn. Þetta er algengt í eldgosum.  Loftmyndir voru einnig teknar á laugardagsmorgun og sunnudagskvöld.  Unnið verður úr þeim gögnum í dag og fæst þá betra mat á hver staðan er núna, en talan hér að ofan er meðaltal fyrir 10 daga tímabil.
 


 

9. ágúst 2022 – Fyrstu niðurstöður efnagreininga

Ekki hefur verið veður til flugs síðustu daga en unnið hefur verið úr sýnum á hrauni og gasi. Aðalefnagreiningar á sýnum fyrstu daga gossins í Meradölum sýna að basaltkvikan er mjög álík þeirri sem gaus í september 2021. 

Samsetning gassins (hlufall koltvíoxíðs og brennisteinstvíoxíðs) bendir til djúps uppruna gassins. Unnið er að frekari túlkun gagna.
 

Eldgos í Meradölum 9.ágúst 2022

 

 

Meradalir 2022-08-04

 

4. ágúst 2022

Eldgos hófst í Meradölum, á um 300 m langri sprungu sem liggur í NNA upp í hlíðar vestasta Meradalahnjúksins 3. ágúst um kl. 13:20.  Sprungan er um það bil einn kílómetra norðaustur af megingígnum sem var virkur í gosinu í fyrra, en það stóð frá mars fram til loka september á síðasta ári.  Staðsetningin fellur vel að því að gossprungan liggi yfir suðurenda gangsins sem myndaðist í jarðskorpunni dagana fyrir gosið. 

Mælingar á hraunflæði

Að mælingum á rúmmáli hraunsins koma sérfræðingar hjá Landmælingum Íslands, Náttúrufræðistofnun og Jarðvísindastofnun í samvinnu við Almannavarnir og Veðurstofuna.  Fyrsta mælingin var gerð í gær (kl. 17:05) og síðan  endurtekin í dag kl. 11.  Teknar eru loftmyndir með Hasselblad myndvél Náttúrufræðistofnunar úr flugvél Fisfélags Reykjavíkur, TF-204. Gerð hafa verið landlíkön eftir þessum mælingum og þau borin saman við mælinguna sem gerð var í gær, kl. 17:05.

Hraunið mældist um 144.000 m2 (0,144 km2), meðalþykktin 11,1 metri og rúmmálið 1,60 millj. rúmmetrar kl. 11 í morgun (4. ágúst). 

Meðal hraunflæði milli kl. 17 í gær og til kl. 11 í morgun er 18 m3/s.  Rennslið hefur því minnkað töluvert frá því sem það var fyrstu klukkutímana (32 m3/s).  Þessi hegðun er mjög lík því sem yfirleitt er í gosum hér á landi; að gosið sé kröftugt fyrst og síðan dragi úr.  Óljóst er hvort þessi þróun heldur áfram en reynt verður að mæla aftur á morgun, ef skyggni leyfir.

Um kortlagningu hraunsins:

Reiknað er með að eftirfarandi tvær aðferðir verði einkum notaðar við að kortleggja hraunið:

  1. Myndir teknar lóðrétt niður á hraunið og síðan unnið landlíkan úr myndunum.
  2. Mælingar úr Pléiades gervitungli frönsku geimvísindastofnunarinnar.  Tunglið fer yfir a.m.k. einu sinni á dag en nær ekki myndum ef skýjahula þekur svæðið.

Rúmmál hraunins er fengið með því að draga eitt landlíkan frá öðru. Mælingar eru festar við nýleg nákvæm landlíkön sem unnið hefur verið af öllu landinu.  Nákvæmni landlíkana er talin vera 20-30 cm í hæð. 

Vinna við mælingar og úrvinnslu

Kortlagning hraunsins er samstarfsverkefni margra aðila:  Hér á landi eru það aðallega Jarðvísindastofnun Háskólans, Náttúrfræðistofnun Íslands og Landmælingar Íslands.  Einnig koma að verkinu Veðurstofan, Ísavia og Almannavarnir.  Loftmyndir er teknar úr flugvél Garðaflugs eða flugvél Fisfélags Reykjavíkur.  Franskt samstarfsfólk kemur líka að málinu því aðgangur að Pléiades gervitunglinu hefur fengist gegnum CIEST2, franskt rannsóknaverkefni.   

Jarðefnafræðin er einkum unnin á Jarðvísindastofnun Háskólans.  Að gasmælingum koma sérfræðingar Veðurstofunnar og fólk á Jarðvísindastofnun.   

Að vinnunni kemur því allstór hópur sérfræðinga á ofangreindum stofnunum, tæknifólk á tilraunastofum og nýdoktorar við Jarðvísindastofnun. 

Jarðefnafræði

Heildarberg-efnagreiningar hafa verið gerðar með ICP-OES (Inductively Coupled Plasma – Optical Emission Spectroscopy ) tæki Jarðvísindastofnunar.  Þær eru gerðar á hraunsýnum teknum með reglulegu millibili. Í þessari aðferð er LiBO2 flúx bætt við mulin bergsýni, bræðslumark þeirra lækkar í kjölfarið og þau því auðbrædd við 1000°C. Bráðin myndar gler við hraða kælingu.  Glerið er leyst upp í sýrublöndu en sú blanda er síðan mæld beint. Þessi aðferð er notuð til að greina öll aðalefni bergsins ásamt nokkrum snefilefnum.

Texti og myndir: Magnús Tumi Guðmundsson, Joaquin Belart, Olgeir Sigmarsson, Jóhann Gunnarsson Robin, Guðmundur H. Guðfinnsson, Sæmundur Ari Halldórsson, Þórdís Högnadóttir.

 

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is